TET special ప్రజ్ఞా లబ్ది మరియు శిశు వికాస సిద్ధాంతాలపై పూర్తి వివరణ మరియు ప్రాక్టీస్ బిట్స్...

శిశు వికాస సిద్ధాంతాలు & ప్రతిపాదకులు (Child Development Theories & Founders)

విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు: ఎడ్వర్డ్ లీ థోర్న్‌డైక్ (Edward L. Thorndike)

ఆధునిక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు: విలియం జేమ్స్ (William James)

ప్రయోగాత్మక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు: విల్హెల్మ్ వుండ్ట్ (Wilhelm Wundt)

మానసిక విశ్లేషణ సిద్ధాంతం (Psychoanalytic Theory): సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ (Sigmund Freud)

ప్రముఖ వికాస సిద్ధాంతాలు

సంగ్రహణాత్మక వికాస సిద్ధాంతం (Cognitive Development Theory)

ప్రతిపాదకుడు: జీన్ పియాజే (Jean Piaget)

వికాస దశలు

జ్ఞానేంద్రియ చలన దశ (0-2 సంవత్సరాలు)

పూర్వ కార్యాచరణ దశ (2-7 సంవత్సరాలు)

నిర్దిష్ట కార్యాచరణ దశ (7-11 సంవత్సరాలు)

అమూర్త కార్యాచరణ దశ (11+ సంవత్సరాలు)

సాంఘిక-సాంస్కృతిక వికాస సిద్ధాంతం

ప్రతిపాదకుడు: లెవ్ వైగోట్‌స్కీ (Lev Vygotsky)

ముఖ్య భావనలు

Zone of Proximal Development (ZPD)

Scaffolding (ఆధార బోధన)

నైతిక వికాస సిద్ధాంతం

ప్రతిపాదకుడు: లారెన్స్ కోల్‌బర్గ్ (Lawrence Kohlberg)

స్థాయిలు

పూర్వ సంప్రదాయ స్థాయి

సంప్రదాయ స్థాయి

అనంతర సంప్రదాయ స్థాయి

మనోసాంఘిక వికాస సిద్ధాంతం

ప్రతిపాదకుడు: ఎరిక్ ఎరిక్‌సన్ (Erik Erikson)

జననం నుండి వృద్ధాప్యం వరకు 8 దశల వికాసాన్ని వివరించారు.

పరిశీలనా అభ్యసన సిద్ధాంతం

ప్రతిపాదకుడు: ఆల్బర్ట్ బందురా (Albert Bandura)

పిల్లలు ఇతరులను గమనించి నేర్చుకుంటారని వివరించారు.

అభ్యసన సిద్ధాంతాలు

ప్రయత్న-దోషాల సిద్ధాంతం (Trial and Error Learning): థోర్న్‌డైక్

ప్రధాన నియమాలు

సంసిద్ధత నియమం

వ్యాయామ నియమం

ఫలిత నియమం

సాంప్రదాయ అనుబంధ సిద్ధాంతం (Classical Conditioning): ఇవాన్ పావ్లోవ్

క్రియాశీల అనుబంధ సిద్ధాంతం (Operant Conditioning): బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్

అంతర్దృష్టి సిద్ధాంతం (Insight Learning): కోహ్లర్

ప్రజ్ఞ (Intelligence)

ఏకారక సిద్ధాంతం: ఆల్ఫ్రెడ్ బినే

ద్వికారక సిద్ధాంతం: చార్లెస్ స్పియర్‌మన్

G Factor – సాధారణ ప్రజ్ఞ

S Factor – ప్రత్యేక ప్రజ్ఞ

బహుకారక సిద్ధాంతం: థర్‌స్టోన్

బహుళ ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతం: హోవార్డ్ గార్డ్‌నర్

భాషా ప్రజ్ఞ

తార్కిక-గణిత ప్రజ్ఞ

సంగీత ప్రజ్ఞ

శారీరక ప్రజ్ఞ

దృశ్య ప్రజ్ఞ

సామాజిక ప్రజ్ఞ

వ్యక్తిగత ప్రజ్ఞ

ప్రకృతి ప్రజ్ఞ

త్రివిధ ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతం: రాబర్ట్ స్టెర్న్‌బర్గ్

విశ్లేషణాత్మక ప్రజ్ఞ

సృజనాత్మక ప్రజ్ఞ

ప్రాయోగిక ప్రజ్ఞ

ప్రజ్ఞాలబ్ధి (IQ) సూత్రం

IQ = (MA ÷ CA) × 100

MA = Mental Age (మానసిక వయస్సు)

CA = Chronological Age (కాలానుగుణ వయస్సు)

మూర్తిమత్వం (Personality)

"Personality" పదం మూలం లాటిన్ పదం "Persona" నుండి వచ్చింది.

మూర్తిమత్వ సిద్ధాంతాలు

రక సిద్ధాంతం: హిప్పోక్రేట్స్

లక్షణ సిద్ధాంతం: ఆల్‌పోర్ట్

మానసిక విశ్లేషణ సిద్ధాంతం: ఫ్రాయిడ్

స్వీయ సిద్ధాంతం: కార్ల్ రోజర్స్

ప్రాక్టీస్ బిట్స్

1. విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు ఎవరు?

A) విలియం జేమ్స్

B) థోర్న్‌డైక్

C) ఫ్రాయిడ్

D) స్కిన్నర్

జవాబు: B) థోర్న్‌డైక్

వివరణ: విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రానికి పునాది వేసిన వ్యక్తి థోర్న్‌డైక్.

2. సంగ్రహణాత్మక వికాస సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించినవారు?

A) బందురా

B) కోల్‌బర్గ్

C) పియాజే

D) ఎరిక్‌సన్

జవాబు: C) పియాజే

వివరణ: పిల్లల జ్ఞాన వికాసంపై పియాజే పరిశోధనలు చేశారు.

3. ZPD భావనను ప్రతిపాదించినవారు?

A) పియాజే

B) వైగోట్‌స్కీ

C) స్కిన్నర్

D) కోహ్లర్

జవాబు: B) వైగోట్‌స్కీ

వివరణ: Zone of Proximal Development వైగోట్‌స్కీ సిద్ధాంతంలోని ముఖ్యాంశం.

4. G మరియు S కారకాలను ప్రతిపాదించినవారు?

A) బినే

B) గార్డ్‌నర్

C) స్పియర్‌మన్

D) స్టెర్న్‌బర్గ్

జవాబు: C) స్పియర్‌మన్

వివరణ: సాధారణ ప్రజ్ఞ (G) మరియు ప్రత్యేక ప్రజ్ఞ (S) భావనలను స్పియర్‌మన్ ప్రతిపాదించారు.

5. పరిశీలనా అభ్యసన సిద్ధాంతానికి చెందినవారు?

A) స్కిన్నర్

B) బందురా

C) పావ్లోవ్

D) కోహ్లర్

జవాబు: B) బందురా

వివరణ: ఇతరులను గమనించడం ద్వారా నేర్చుకోవడాన్ని బందురా వివరించారు.

6. IQ అనే భావనను ప్రతిపాదించినవారు?

A) విలియం స్టెర్న్

B) బినే

C) స్పియర్‌మన్

D) థర్‌స్టోన్

జవాబు: A) విలియం స్టెర్న్

వివరణ: IQ అనే భావనను విలియం స్టెర్న్ ప్రతిపాదించారు.

7. Trial and Error Learning సిద్ధాంతం ఎవరిది?

A) పావ్లోవ్

B) స్కిన్నర్

C) థోర్న్‌డైక్

D) కోహ్లర్

జవాబు: C) థోర్న్‌డైక్

వివరణ: పిల్లి ప్రయోగం ద్వారా థోర్న్‌డైక్ ఈ సిద్ధాంతాన్ని నిరూపించారు.

8. "Persona" అనే పదం దేనికి సంబంధించినది?

A) ప్రజ్ఞ

B) సృజనాత్మకత

C) మూర్తిమత్వం

D) అభ్యసనం

జవాబు: C) మూర్తిమత్వం

వివరణ: Personality అనే పదం Persona అనే లాటిన్ పదం నుంచి వచ్చింది.

9. నైతిక వికాస సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించినవారు?

A) పియాజే

B) కోల్‌బర్గ్

C) ఫ్రాయిడ్

D) రోజర్స్

జవాబు: B) కోల్‌బర్గ్

10. Multiple Intelligence Theory ప్రతిపాదకుడు ఎవరు?

A) గార్డ్‌నర్

B) స్పియర్‌మన్

C) బినే

D) స్టెర్న్‌బర్గ్

జవాబు: A) హోవార్డ్ గార్డ్‌నర్

వివరణ: బహుళ ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతాన్ని హోవార్డ్ గార్డ్‌నర్ ప్రతిపాదించారు.

Lakshya Educational Groups