UPSC చరిత్ర – ఆవిర్భావం, రాజ్యాంగబద్ధత, విధులు మరియు ముఖ్యమైన వివరాలు UPSC గురించి పూర్తి సమాచారం

భారతదేశంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామక ప్రక్రియలో పారదర్శకత, ప్రతిభకు ప్రాధాన్యత, సమాన అవకాశాలు కల్పించడంలో యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (UPSC) కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వంలోని వివిధ ఉన్నత స్థాయి సివిల్ సర్వీసుల నియామకానికి ఈ సంస్థ పరీక్షలు నిర్వహిస్తుంది.

UPSC ప్రస్థానం బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ప్రారంభమై, స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారత రాజ్యాంగం ద్వారా రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థగా రూపుదిద్దుకుంది.

1. UPSC ఆవిర్భావానికి పూర్వ నేపథ్యం

బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో భారతీయులకు తగిన ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలనే డిమాండ్ పెరిగింది. ప్రభుత్వ నియామకాలు కేవలం సిఫార్సుల ఆధారంగా కాకుండా, అర్హతలు మరియు ప్రతిభ ఆధారంగా జరగాలనే ఆలోచన బలపడింది.

1919 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వారా పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటుకు మార్గం ఏర్పడింది. 1924లో లీ కమిషన్ కూడా భారతదేశంలో పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది.

ఈ పరిణామాల ఫలితంగా 1926లో భారతదేశంలో మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటైంది.

2. 1926 – మొదటి Public Service Commission

1926 అక్టోబర్ 1న భారతదేశంలో కేంద్ర స్థాయిలో మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ప్రారంభమైంది.

ముఖ్యమైన వివరాలు:

- ఏర్పాటు తేదీ: 1 అక్టోబర్ 1926

- తొలి ఛైర్మన్: సర్ రాస్ బార్కర్ (Sir Ross Barker)

- ఏర్పాటు చేయడానికి ఆధారం: భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919

- ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామకంలో అర్హత, ప్రతిభకు ప్రాధాన్యత కల్పించడం.

- అప్పటి కమిషన్‌కు ప్రధానంగా సలహా ఇచ్చే విధులు ఉండేవి.

ప్రారంభంలో ఈ కమిషన్ అధికారాలు పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశంలో వ్యవస్థీకృత ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలకు ఇది పునాది వేసింది.

3. 1935 – Government of India Act

1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వారా పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల వ్యవస్థలో కీలకమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.

ఈ చట్టం ప్రకారం కేంద్ర స్థాయిలో Federal Public Service Commission, ప్రావిన్సుల స్థాయిలో Provincial Public Service Commissions ఏర్పాటుకు నిబంధనలు కల్పించబడ్డాయి.

దీంతో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామక వ్యవస్థకు మరింత స్పష్టమైన చట్టపరమైన రూపం లభించింది.

4. 1937 – Federal Public Service Commission

1937 ఏప్రిల్ 1న అప్పటి Public Service Commission పేరును Federal Public Service Commissionగా మార్చారు.

ఈ కమిషన్ కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగాల నియామకానికి సంబంధించిన వ్యవహారాల్లో ముఖ్యమైన బాధ్యతలు నిర్వహించింది.

ముఖ్యమైన అంశం:

1926లో ఏర్పడిన Public Service Commission, 1937లో Federal Public Service Commissionగా మారింది. ఇది పూర్తిగా కొత్త సంస్థగా ఏర్పడినది కాదు.

5. 1950 – Union Public Service Commission

భారతదేశ రాజ్యాంగం 1950 జనవరి 26న అమల్లోకి వచ్చింది. అదే రోజున Federal Public Service Commission, Union Public Service Commission (UPSC)గా మారింది.

రాజ్యాంగం ద్వారా UPSCకి ప్రత్యేకమైన రాజ్యాంగబద్ధ హోదా కల్పించబడింది.

ముఖ్యమైన వివరాలు:

- UPSCగా మారిన తేదీ: 26 జనవరి 1950

- రాజ్యాంగంలోని భాగం: XIV

- అధ్యాయం: II

- సంబంధిత ఆర్టికల్స్: 315 నుంచి 323 వరకు

- ఆర్టికల్ 315: కేంద్ర, రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల ఏర్పాటు

- మొదటి UPSC ఛైర్మన్: ఆర్.ఎన్. బెనర్జీ (R.N. Banerjee)

6. UPSC రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ

UPSC అనేది భారత రాజ్యాంగం ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడిన స్వతంత్ర రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ.

ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ నియామక వ్యవస్థలో నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించేందుకు రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలను కలిగి ఉంటుంది.

దీని ముఖ్య బాధ్యతలు:

- కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల కోసం పోటీ పరీక్షలు నిర్వహించడం.

- వివిధ సివిల్ సర్వీసులకు అభ్యర్థులను ఎంపిక చేయడం.

- ఇంటర్వ్యూల ద్వారా ప్రత్యక్ష నియామకాలకు అభ్యర్థులను ఎంపిక చేయడం.

- పదోన్నతులు, బదిలీలు వంటి అంశాల్లో ప్రభుత్వానికి సలహాలు ఇవ్వడం.

- క్రమశిక్షణా చర్యలకు సంబంధించిన అంశాల్లో సలహా ఇవ్వడం.

- నియామక నిబంధనలకు సంబంధించిన అంశాల్లో ప్రభుత్వానికి సూచనలు చేయడం.

7. UPSC నిర్వహించే ముఖ్యమైన పరీక్షలు

UPSC ద్వారా అనేక రకాల పోటీ పరీక్షలు నిర్వహించబడతాయి.

1. Civil Services Examination (CSE)

2. Indian Forest Service Examination (IFoS)

3. Engineering Services Examination (ESE)

4. Combined Defence Services Examination (CDS)

5. National Defence Academy Examination (NDA)

6. Combined Medical Services Examination (CMS)

7. Central Armed Police Forces Examination (CAPF)

8. Combined Geo-Scientist Examination

9. Indian Economic Service Examination (IES)

10. Indian Statistical Service Examination (ISS)

Civil Services Examination ద్వారా IAS, IPS, Indian Foreign Service వంటి సేవలకు అభ్యర్థులను ఎంపిక చేస్తారు.

8. UPSCకి సంబంధించిన ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్

ఆర్టికల్ 315 – కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల ఏర్పాటు.

ఆర్టికల్ 316 – ఛైర్మన్, సభ్యుల నియామకం మరియు పదవీకాలం.

ఆర్టికల్ 317 – ఛైర్మన్ లేదా సభ్యుల తొలగింపు, సస్పెన్షన్.

ఆర్టికల్ 318 – సభ్యులు, సిబ్బంది సేవా నిబంధనలకు సంబంధించిన నియంత్రణలు.

ఆర్టికల్ 319 – పదవీ విరమణ తర్వాత ఇతర పదవులు చేపట్టడంపై పరిమితులు.

ఆర్టికల్ 320 – పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల విధులు.

ఆర్టికల్ 321 – కమిషన్ల విధులను విస్తరించే అధికారం.

ఆర్టికల్ 322 – కమిషన్ల ఖర్చులకు సంబంధించిన నిబంధనలు.

ఆర్టికల్ 323 – కమిషన్ల వార్షిక నివేదికలు.

9. UPSC ఛైర్మన్ మరియు సభ్యుల నియామకం

UPSC ఛైర్మన్ మరియు ఇతర సభ్యులను భారత రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు.

పదవీకాలం:

- పదవిలో చేరిన తేదీ నుంచి 6 సంవత్సరాలు లేదా

- 65 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు.

ఈ రెండింటిలో ఏది ముందుగా వస్తే అప్పటివరకు మాత్రమే పదవిలో కొనసాగుతారు.

UPSC ఛైర్మన్ లేదా సభ్యుడు తన రాజీనామాను రాష్ట్రపతికి సమర్పించాలి.

10. UPSC సభ్యుల తొలగింపు

UPSC ఛైర్మన్ లేదా సభ్యులను సాధారణంగా రాష్ట్రపతి మాత్రమే తొలగించగలరు.

దుష్ప్రవర్తన (Misbehaviour) ఆరోపణల విషయంలో సుప్రీంకోర్టు విచారణ జరిపి నివేదిక సమర్పించిన తరువాత రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వులు జారీ చేయవచ్చు.

దివాలా, పదవీకాలంలో వేతనంతో కూడిన ఇతర ఉద్యోగం చేయడం, శారీరక లేదా మానసిక అసమర్థత వంటి కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో కూడా రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం తొలగింపు సాధ్యమవుతుంది.

11. UPSC మరియు రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ల మధ్య తేడాలు

UPSC కేంద్ర ప్రభుత్వ సేవలకు సంబంధించిన నియామక ప్రక్రియలో పనిచేస్తుంది.

State Public Service Commission (SPSC) సంబంధిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సేవలకు నియామక ప్రక్రియను నిర్వహిస్తుంది.

అంశం| UPSC| SPSC

పరిధి| కేంద్ర స్థాయి| రాష్ట్ర స్థాయి

నియామక అధికారి| రాష్ట్రపతి| గవర్నర్

సభ్యుల గరిష్ఠ వయస్సు| 65 సంవత్సరాలు| 62 సంవత్సరాలు

రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్| 315–323| 315–323

నివేదిక సమర్పణ| రాష్ట్రపతికి| గవర్నర్‌కు

12. పరీక్షలకు అత్యంత ముఖ్యమైన వన్ లైనర్ పాయింట్లు

1. భారతదేశంలో మొదటి PSC ఏర్పడిన తేదీ – 1 అక్టోబర్ 1926.

2. మొదటి PSC ఛైర్మన్ – సర్ రాస్ బార్కర్.

3. 1926 PSCకు సంబంధించిన చట్టం – భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919.

4. లీ కమిషన్ ఏర్పాటు చేసిన సంవత్సరం – 1924.

5. Federal Public Service Commission ప్రారంభమైన తేదీ – 1 ఏప్రిల్ 1937.

6. Federal PSCకు ఆధారం – Government of India Act, 1935.

7. UPSCగా మారిన తేదీ – 26 జనవరి 1950.

8. UPSCకి సంబంధించిన రాజ్యాంగ భాగం – XIV.

9. UPSCకు సంబంధించిన ఆర్టికల్స్ – 315 నుంచి 323.

10. UPSC ఏర్పాటు – ఆర్టికల్ 315.

11. సభ్యుల నియామకం – ఆర్టికల్ 316.

12. సభ్యుల తొలగింపు – ఆర్టికల్ 317.

13. UPSC విధులు – ఆర్టికల్ 320.

14. UPSC నివేదిక – ఆర్టికల్ 323.

15. UPSC ఛైర్మన్‌ను నియమించేది – రాష్ట్రపతి.

16. UPSC ఛైర్మన్ పదవీకాలం – 6 సంవత్సరాలు లేదా 65 ఏళ్లు.

17. SPSC సభ్యుల గరిష్ఠ వయస్సు – 62 సంవత్సరాలు.

18. UPSC మొదటి ఛైర్మన్ – ఆర్.ఎన్. బెనర్జీ.

19. UPSC ప్రధాన కార్యాలయం – ధౌల్పూర్ హౌస్, న్యూఢిల్లీ.

20. UPSC ఒక రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ.

Lakshya Educational Groups